Historia Cieplic

Pośrodku rozległego, płaskiego niczym stół obniżenia, u stóp majestatycznych Karkonoszy, skąpane w zieleni, ponad którą sterczą jedynie wieże kościołów i czerwony dach pałacu, znajdują się zabudowania Cieplic. Okoliczności powstania Cieplic skryte są w mrokach przeszłości. Legenda opowiada jednak, że wzięły one początek od dworku myśliwskiego wzniesionego przy źródłach, których woda uzdrowiła jelenia zranionego przez księcia Śląskiego Bolesława Wysokiego podczas polowania.

Od ćwierć wieku Cieplice stanowią część Jeleniej Góry. Wcześniej były one oddzielną miejscowością, której poświadczone historycznie początki sięgają II połowy XIII w. Już wtedy znane były tutejsze ciepłe źródła. Od nich też miejscowość wzięła nazwę zarówno w języku niemieckim - Bad Warmbunn (Villa Warmbrona 1288 r.), łacińskim - Callidus fons (1281r.) jak i polskim - Cheplewode (1318 r.). O ścisłym związku miejscowości z ciepłymi źródłami świadczy nawet najstarszy zachowany dokument, który ich dotyczy. W 1281 r. książę lwówecki Bernard podarował zakonowi joannitów ze Strzegomia tutejsze źródła i okolicę. Joannici to zakon opiekujący się chorymi, prowadzący szpitale. W pobliskiej wsi Malinnik (dziś część Cieplic ciągnąca się wzdłuż Kamiennej i Wrzosówki) wznieśli oni w 1288 r. gościniec dla chorych. Nie są znane okoliczności odejścia joannitów z Cieplic. Ich nowym właścicielem w II połowie XIV w., kiedy cały Śląsk należał już do Korony Czeskiej, został Gotsche Schoff, rycerz na usługach księcia Bolka II Świdnicko - Jaworskiego. W rękach jego potomków, Schaffgotschów, miejscowość pozostawała przez następne stulecia. Protoplasta tego znakomitego rodu w 1403 r. oddał jedno z dwóch znanych w owym czasie źródeł cystersom sprowadzonym tu z Krzeszowa. Od tej pory zarówno Schaffgotschowie jak i zakonnicy prowadzili tu działalność leczniczą. Już w XVI w. do cieplickiego zdroju licznie przybywali kuracjusze z całej Rzeszy a nawet z Polski. Wraz z Królestwem Czeskim w 1526 r. Cieplice weszły w skład monarchii habsburskiej. W 1569 r. medyk Caspar Hoffmann zbadał i opisał tutejsze wody termalne. Po nim, w 1607 r., uczynił to Caspar Schwenkfeldt, wybitny przyrodnik, lekarz miejski z Jeleniej Góry. Wojna trzydziestoletnia z pewnością zahamowała dalszy rozwój uzdrowiska, choć nie zachowało się wiele informacji z tamtych czasów. II połowa XVII w. to okres częstych kuracji znakomitych osobistości z Polski, co związane jest zapewne z "ambasadorowaniem" Christopha Leopolda Schaffgotscha na dworze polskim. Jego gośćmi byli m.in. kanclerz wielki litewski Albrycht Stanisław Radziwiłł (1653), kasztelan wieluński Zygmunt Zapolski (1654), książę Michał Kazimierz Radziwiłł (1677) i prymas Michał Radziejowski (1692). Najznakomitszym gościem w Cieplicach była królowa polska Marysieńka Sobieska, która bawiła tu z licznym dworem w 1687 r. Jej wizyta na długo zapadła w pamięć Ciepliczanom.

W XVII i XVIII w. kurort słynął także ze szlifierni szkła. Od 1741 r. Cieplice znalazły się w granicach państwa pruskiego. Przełom wieków XVIII i XIX przyniósł wizyty wielu znakomitych gości. Byli wśród nich Johann Wolfgang Goethe (1790), król pruski Fryderyk Wilhelm III z żoną (1800), John Quincy Adams późniejszy prezydent USA (1800), Hugo Kołłątaj (1792 i 1808), Józef Wybicki (1802) oraz Izabella Czartoryska (1816). Po sekularyzacji dóbr cystersów Schaffgotschowie nabyli w 1812 r. zdrój klasztorny. W ten sposób w ich rękach znalazło się całe uzdrowisko. Od II połowy XIX w. wielką atrakcją Cieplic stały się zbiory Schaffgotschów. Należały do nich m.in.: biblioteka, zbrojownia oraz kolekcje etnograficzna i mineralogiczna. Największą sławą cieszył się jednak gabinet ornitologiczny uchodzący za największą prywatna kolekcję w Europie. W owym czasie z Cieplicami związanych było kilku wybitnych ornitologów: Ernst Luks oraz jego wychowankowie - Otto Finsch (późniejszy podróżnik i kolonizator Papui Nowej Gwinei) oraz Georg Martini (twórca zbiorów ornitologicznych Schaffgotschów). Również w połowie XIX w. do cieplickich wód przyjeżdżały wybitne persony: literaci Karl von Holtei i E.T.A. Hoffmann czy malarz Caspar David Friedrich, spośród Polaków zaś Wincenty Pol i Kornel Ujejski (1847). Od połowy XIX w. rozrastał się w Cieplicach początkowo warsztat naprawy a potem fabryka maszyn papierniczych Eugena Füllnera. W 1902 r. założono tu znakomitą szkołę snycerską. W całym regionie Cieplice słynęły także z dorocznego jarmarku zwanego "Tallsackmarkt", podczas którego sprzedawano znakomite pierniki. Na krótko przed II wojna światową podkarkonoski kurort uzyskał prawa miejskie, którymi cieszył się do 1975 r., kiedy przyłączono go do Jeleniej Góry. Sama wojna nie spowodowała zniszczeń w mieście. Dopiero później rozproszono kolekcje Schaffgotschów a uzdrowisko stopniowo traciło dawną renomę. Jedynie dawna fabryka Füllnera prosperowała dobrze do początku lat 90. Dziś dawne uzdrowisko zdegradowane do rangi jednej z dzielnic Jeleniej Góry przeżywa trudne chwile. Duże nadzieje na jego ożywienie wiąże się z odkryciem w ostatnich latach wyjątkowo ciepłych źródeł. Wydaje się, że tak jak dawniej, dobrobyt Cieplic związany jest z ich źródłami.

opracował Andrzej Paczos

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie materiałów ze strony wyłącznie za zgodą Webmastera (js29a@cieplice.info)

(c) by js29a (js29a@js29a.net.pl)